OPOJA në regjistrimin e popullsisë austro-hungareze të vitit 1918

 

Administrata Austro-Hungareze kreu një regjistrim të saktë të popullsisë në territorin e Shqipërisë së pushtuar, i cili nuk u botua zyrtarisht. Materiali i mbajtur nga Akademia Austriake e Shkencave mund të përshkruhet si i jashtëzakonshëm duke pasur parasysh rrethanat dhe kushtet në të cilat u krye dhe në krahasim me regjistrimet e mëvonshme në vendet e Ballkanit. Regjistrimi përmban të dhëna shumë të rëndësishme mbi popullsinë që jetonte në territorin e Shqipërisë së pushtuar, duke përfshirë vendbanimet e komunës së sotme të Dragashit, si dhe mbi lëvizjet migruese gjatë Luftërave Ballkanike dhe Luftës së Parë Botërore.

Bazuar në të dhënat nga regjistrimi, mund të monitorohen lëvizjet demografike dhe migruese të popullsisë së Opojës, si dhe zhvillimi shoqëror dhe ekonomik, arsimi, jeta fetare dhe më shumë. Libri mund të përdoret gjithashtu nga banorët e sotëm të Opojës për të zbuluar informacione të panjohura për paraardhësve të tyre, ose për të zgjeruar njohuritë e tyre për gjenealogjinë e tyre dhe për të plotësuar pemët e tyre gjenealogjike.

Shpresojmë që ky libër të shërbejë si pikënisje për disa kërkime të ardhshme dhe do të jetë një burim i mirë për shkencëtarët dhe studiuesit që do të merren me historinë e Opojës. Të dhënat nga ky regjistrim janë të dorës së parë dhe ofrojnë një pamje reale të situatës dhe imazhit të Opojës në fund të Luftës së Parë Botërore, e cila la pasoja katastrofike në këtë rajon.

Për këtë arsye, është i nevojshëm një version i shtypur i librit, i cili do të jetë i dobishëm për të gjithë banorët e Opojes, studiuesit dhe publikun e gjerë shkencor. Shpresojmë se do të gjejmë mirëkuptim nga institucionet dhe sponsorët në mënyrë që ky libër të botohet sa më shpejt të jetë e mundur.

Së fundi sqarojmë se kemi ndërhyrë tek emrat e banorëve të Opojës me etimologji turko-arabe që përmbajnë shkronjën Dj, të cilën alfabeti shqip nuk e përdor, atë e kemi kthyer në xh, p. sh. Djafer - Xhafer për t`u kuptuar më mirë nga lexuesit e librit.

Për të shkarkuar librin: 

Link 1: KËTU

Link 2: KËTU

TAKVIM 2026

 U izdanju Predsjedništva islamske zajednice Kosova iz štampe je izašao TAKVIM za 2026. godinu - u ovom trenutku jedina pisana publikacija na bosanskom jeziku na Kosovu (koja izlazi od 1995. godine). 

U Takvimu se nalazi jedanaest tekstova, uglavnom domaćih autora. Radovi imaju svoju naučnu, informativnu i edukativnu dimenziju. 

U štampanom Takvimu možete pored jedanaest edukativnih tekstova pročitati i rad, moj mali doprinos: KOMUNISTIČKO GLASILO "BORBA" U AKCIJI ZABRANE NOŠENJA ZARA I FEREDŽE. 
 

Rasprava o pitanju odjevne prakse muslimanki u poslednjih dvadeset godina aktualno je u zemljama Evropske unije. Jedna od posljednjih vijesti je da se Austrijska savezna vlada dogovorila o uvođenju zabrane hidžaba za djevojčice mlađe od 14 godina u javnim i privatnim školama. Austrijska ministrica za integracije, porodicu i pitanja Evropske unije Claudia Plakolm je izjavila da “prisiljavanje djevojčica da nose hidžab u tako mladim godinama je znak ugnjetavanja"^[1]. Ovo nije prvi pokušaj Austrije, jer je sličnu mjeru 2020. godine Ustavni sud oborio zbog kršenja vjerske slobode i jednakosti.

Francuska, zemlja poznata po idealima slobode i jednakosti, već decenijama vodi kampanju protiv vjerskih simbola – najčešće na štetu muslimanki. Još 2004. godine Francuski Parlament usvaja zakon koji zabranjuje „upadljive vjerske simbole“ u državnim školama. 2007. godine zakon je proširen i uvedena je zabrana nošenja hidžaba za državne službenike (učiteljice, policajke, vatrogastkinje i ostale zaposlenice u javnom sektoru). Francuska 2010. godine postaje prva zemlja Evropske unije koja uvodi potpunu zabranu burke na javnim mjestima. 2023. godine uvodi se zabrana nošenja abaje u školama i zabrana sportskog hidžaba na Olimijadi.

I u Belgiji, Holandiji, Luksemburgu, Norveškoj, Italiji i Danskoj postoje određene zabrane u obrazovnim ustanovama. Međutim, mnoge organizacije za ljudska prava u svojim izvještajima naglašavaju da ove zabrane krše osnovna ljudska prava.

Terminologija i otvorena propaganda u medijima od strane evropskih zemalja da je muslimanska ženska nošnja prijetnja nacionalnom identitetu ili sigurnosti, šireći otvorenu islamofobiju, veoma podsjeća na komunističke države iz XX vijeka, među kojima je bila i bivša Jugoslavija.  

---

[1] https://urls.fr/yB2Iji, pristup 24.09.2025.

Nastavak rada možete pročitati u štampanom izdanju Takvima 2026. 

 

 

Muderis Mehmed Tahir i njegova hronika

 

Emin pašina džamija - Prizren

Efendija Mehmed Tahir, sin Zulfi efendije, porijeklom je bio iz Gore. Bio je muderis, profesor u Emin pašinoj medresi u Prizrenu. Bio je muftija prizrenskog sandžaka a 1874. godine muftija prizrenskog vilajeta. Imao je sina hadži Muhamed-Emina, nazvanog Kodža Mufti, koji je bio takođe muderis, pa muftija i kasnije poslanik u osmanskom parlamentu. 

Muderis Mehmed Tahir je autor hronike u kojoj je pisao o događajima vezanim za Prizren, a naročito na osmanske vakufe (zadužbine) i njihove graditelje. Hronika je pisana osamdesetih godine devetnaestog vijeka. Napisana je na arapskom jeziku na tridesetak strana u stihu. Cela hronika ima ukupno 554 monostiha. Hronika nema naslova, već je podeljena na poglavlja.
Poslije uobičajenog uvoda i riječi zahvalnosti upućenih Bogu i Muhamedu, autor kaže da je stavio u stihove sve ono što je čuo. Zatim govori uopšteno o osmanskom zauzimanju Prizrena i primanju islama, poslije čega prelazi na pojedine dobrotvore i na opise njihovih vakufa (zadužbina), posvečujući svakome po jedno poglavlje. 

Iako autor skromno kaže da je dijelo pisao samo po onome što je čuo, na osnovu hronike može se zaključiti da je bio dobar poznavalac arapskog jezika i arapske metrike, a bio je i odlično obavješten o vakufima (zadužbinama) u Prizrenu, njihovim graditeljima, o prizrenskom porijeklu pojedinih poznatih ljudi itd. Za Sofi Sinan pašu je znao da je rodom iz sela Vile u Ljumi, da je sagradio u Prizrenu džamiju sličnu jedrenskoj, da ga treba razlikovati od Kodža Sinan Paše iz Topoljana, osvajača Jemena. Na marginama svoje hronike pisao je podatke o vremenu izgradnje pojedinih džamija, kao i godine smrti pojedinih dobrotvora. Naveo je da je Kukli begova džamija sagrađena 941. godine po hidžri (13-VII 1534.), da je Kukli beg umro 963. godine (16-XI 1555), da je džamija Mustafa paše Prizrenca sagrađena 1017. godine po hidžri (17-IV 1608) itd. 

Pored ovih važnih podataka hronika je od posebne vrijednosti kao dokumenat koji govori o pismenosti naših ljudi u tom periodu, o stanju izučavanja i poznavanja arapskog jezika kod nas.

 

Izvor: Hasan Kaleši – Prizren kao kulturni centar za vreme turskog perioda, Gjurmime albanologjike – Albanološka istraživanja, 1962. Priština