Jezero Brezna u knjizi iz 1899. godine uglednog njemačkog geografa
Dr. Karl Oestreich (1873–1947) bio je ugledni njemački geograf, geolog i istraživač. Tokom svoje karijere bavio se istraživanjem geomorfologije, planinskih regiona i Balkanskog poluostrva. Njegovi putopisi i naučni izvještaji predstavljaju dragocjenu historijsku, etnografsku i geografsku građu jer sadrže detaljne terenske bilješke o naseljima, stanovništvu, običajima i topografiji Osmanskog carstva na prelazu iz 19. u 20. vijek, uključujući i čuvene posjete albanskim glavarima i zapažanja o Kosovskom vilajetu.
U svojoj knjizi „Reiseeindrücke aus dem
Vilajet Kosovo“ (Utisci sa putovanja iz Kosovskog vilajeta) koje je izvorno
publikovano 1899. godine u izdanju Berlinskog geografskog društva
(Verhandlungen der Gesellschaft für Erdkunde zu Berlin), pominje jezero Brezna.
Putopis predstavlja zbirku njegovih
terenskih opažanja i geografskih opisa sa putovanja kroz Kosovski vilajet. U
okviru svojih geografskih i topografskih opisa tog kraja, Oestreich se dotakao
i malih vodenih površina i lokacija, opisujući specifičnosti terena, izvore,
močvarne dijelove i hidrografiju lokalnih regiona (poput opisa u blizini
Prizrena i okolnih zona).
Napomena:
Korišten
je AI prijevod sa njemačkog jezika
III. Jezero kod Brezne
Sa strukturom zemljišta između Šare i Koritnika upoznao me je izlet do jezera kod Brezne, koje je do tada bilo poznato samo starosjediocima i stanovnicima Prizrena. Ono leži u predjelu Opolja prema Ljumi, visoko iznad Bistrice, koja na južnoj ivici Prizrenske kotline utiče u Drim.
Put, ispunjen čitavim grupama Ljumjana koji su se vraćali s pazara, vodio je sat vremena duž najnižih vinogradskih padina, koje su presječene nekim suhim siparima. Zatim smo se popeli na visinu ove vinogradske terase (418 m, nivo Bistrice 366 m), i nakon što smo prešli dvije oštro ugaono sjedinjene doline Hoče, obilazeći zaobljeni gorski hrbac, stigli smo do Karakol-Kuriderbenda. On leži na 974 m na jednom neznatnom prevoju u sjeveroistočnom ogranku Koritnika.
Prema NNW, kao i prema WNW, strme klisure vode prema Bistrici, odnosno Drimu. Zemljište je prekriveno grmljem, najviše vrhovi planina i neke klisure nose šumu. Ovdje smo napustili put za Ljumu koji skreće lijevo i jahali južno, a zatim jugozapadno u veoma ravnu, vlažnu dolinu koja se ovdje formira, u koju se sa lijeve strane ulivaju dva vodotoka. Vrlo brzo se ovaj oblik doline spušta u kotlinu, čije najdublje mjesto, neposredno ispod predbrda Koritnika, jezero kod Brezne ispunjava. Koritnik, sa moćnim cirkom koji je uvučen u njegovu široku masu vrha, čini pozadinu ove ravnice, ali se s jezera više ne može vidjeti.
Najdublje mjesto ove ravnice, dakle jezero kod Brezne, leži na nadmorskoj visini od 930 m, samo jedan sat udaljeno od Karakola, dakle za četiri sata udobno dostizivo iz Prizrena. Ono ima dva gotovo stajaća pritoka, jedan sa juga, jedan iz istočnog ugla sa sjevera. Ovaj gornji kraj je zarasao u trsku; ono nema vidljiv otok, ali prema riječima mještana, u svako godišnje doba ima istu površinu. Za njegovo obilaženje potrebno je samo deset minuta, obale su sasvim ravne; ono izgleda kao ostatak prostranijeg jezera, a ravno tlo se prostire posebno prema istoku.
Može se reći da ravnica koja nosi jezero predstavlja terasu. Jedan ravan hrbac se zatvara prema sjeveru, na zapadu ogranci Koritnika nadvisuju samo malo, a prema istoku je kotlina jezera odvojena od svog prirodnog nastavka, doline Ljume, ravnim hrbatom koji se blago spaja. Čini se da ravnica između Šare i Koritnika predstavlja stari nivo doline, možda trećerazrednu dolinu iznog vremena kada unutrašnjoealbanska kotlina još nije bila ulegnuta, kada je Drim još tekao kroz svoju današnju klisuru. Također, gornja oblasti Ljume pripada ovom starom koritu, i sumnjam da će naša karta ovih krajeva dobiti sasvim drugačiji izgled. Bila bi to veoma interesantna zadaća tražiti u gornjoj oblasti Ljume ostatke naslaga iz tercijara; međutim, za strahovati je da ovakve studije još izvijesno vrijeme moraju ostati odložene, zbog nepristupačnosti kraja i dobro poznate divljine Ljumjana.
Na predvorju Koritnika, oko deset minuta jugoistočno od jezera, leži selo Brezna, čiji su stanovnici upravo tada bili upleteni u krvnu osvetu. Stoga se desilo, kada smo stigli do jezera, da je jedan čovjek dolazio jašući iz sela i vikao preko jezera šta bismo mi tu htjeli i ko bismo bili. Bila je to vrlo ugodna sat vremena koju sam proveo stičući orijentaciju o ovom jedinstvenom nastanku jezera, pogotovo jer su se nad tamnim, šumovitim predvorjima na istoku, još uvijek skrivale od kišnog vremena posljednjih dana, planine Šare, pravog Šara, koje su se dizale u blago, plavo nebo. Istraživača prije svega zaokuplja pitanje postanka jednog jezerskog basena, pa se laička fantazija najprije pita kuda voda otiče, kuda jezero uzima svoj podzemni otok. U našem slučaju domoroci su imali spreman odgovor: četvrt sata ispod Prizrena kod Poslišta iz tri snažna izvora izbija voda iz krečnjačke stijene u ravnicu Bistrice, i u ovome ...prema mišljenju stanovnika, ponovo izlaze na dan vode jezera kod Bresne koje su potonule u dubinu. Oni zamišljaju jezero kao beskrajno duboko, ali je ono vjerovatno samo sasvim plitka lokva. Kao dokaz za opšte mišljenje pripovijeda se priča o svadbenoj povorci iz Brezne koja se zabavljala na zaleđenom jezeru. Iznenada je ledena kora popustila, cijelo društvo se utopilo, a samo se mladoženjin ogrtač kasnije pojavio na izvoru u Poslištu. Mi smo posjetili ovu tačku, koristeći jarak koji od Kuriderbenda Karakola ide prema NNW, a zatim u luku kroz selo Biluša u dobrostojeću ravnicu kod Poslišta. Put je trajao nešto više od dva sata.
Nažalost,
prorez od 2 metra na najvećem izvoru je sasvim uzak, tako da vjenčanica tu ne
može naći izlaz, a nažalost se između jezera i njegovog pretpostavljenog otoka
nalazi još i klisura, tako da je cijela priča nemoguća, čak i kada bi bila
moguća. U svakom slučaju, izvor kod Poslišta je čuven i rado posjećen ljeti
zbog svoje hladnoće i obilne, čiste vode.
Kompletan tekst sa originalnim prilozima možete preuzeti: Link
____________
(SHQIP)
Liqeni i Breznës në librin e vitit 1899 të gjeografit të shquar gjerman
Dr. Karl Oestreich (1873–1947) ishte një gjeograf, gjeolog dhe hulumtues i shquar gjerman. Gjatë karrierës së tij u mor me hulumtimin e geomorfologjisë, rajoneve malore dhe Gadishullit Ballkanik. Përshkrimet e tij të udhëtimit dhe raportet shkencore paraqesin një material të çmuar historik, etnografik dhe gjeografik, pasi përmbajnë shënime të hollësishme në terren mbi vendbanimet, popullsinë, zakonet dhe topografinë e Perandorisë Osmane në kalimin nga shekulli XIX në shekullin XX, duke përfshirë edhe vizitat e famshme te krerët shqiptarë dhe vëzhgimet mbi Vilajetin e Kosovës.
Në librin e tij „Reiseeindrücke aus dem Vilajet Kosovo“ (Përshtypje udhëtimi nga Vilajeti i Kosovës), i cili u botua fillimisht në vitin 1899 si botim i Shoqërisë Gjeografike të Berlinit (Verhandlungen der Gesellschaft für Erdkunde zu Berlin), përmendet liqeni i Breznës. Udhëpërshkrimi paraqet një përmbledhje të vëzhgimeve të tij në terren dhe të përshkrimeve gjeografike nga udhëtimi nëpër Vilajetin e Kosovës. Në kuadër të përshkrimeve të tij gjeografike dhe topografike të asaj ane, Oestreich preku gjithashtu sipërfaqet e vogla ujore dhe vendndodhjet, duke përshkruar veçoritë e terrenit, burimet, pjesët moçalore dhe hidrografinë e rajoneve lokale (siç janë përshkrimet pranë Prizrenit dhe zonave përreth).
Shënim:
U
përdorua përkthimi i AI nga gjuha gjermane
III. Liqeni i Breznës
Me strukturën e vendit midis Sharrit dhe Koritnikut më njohu një ekskursion në Liqenin e Breznës, i cili deri atëherë ishte i njohur vetëm për vendorët dhe banorët e Prizrenit. Ai ndodhet në rajonin e Opojës drejt Ljumës, lart mbi Bistricën, e cila në skajin jugor të fushëgorpës së Prizrenit derdhet në Drin.
Rruga, e gjallëruar nga turma të tëra lumjanësh që ktheheshin nga pazari, çonte për një orë përgjatë shpateve më të ulëta të vreshtave, të cilat janë të prera nga disa kone zhavorri të thata. Pastaj u ngjitëm në lartësinë e kësaj tarrase vreshtash (418 m, niveli i Bistricës 366 m), dhe pasi kaluam dy luginat e bashkuara në mënyrë shumë këndore të Hoçës, duke anashkaluar një kurriz malor të rrumbullakosur, arritëm te Karakol-Kuriderbendi. Ky ndodhet në 974 m në një ngushtim të parëndësishëm në degëzimin verilindor të Koritnikut.
Në drejtim të NNW si dhe të WNW, gryka të thella çojnë drejt Bistricës respektivisht Drinit. Toka është e mbuluar me shkurre, më së shumti lartësitë e maleve dhe disa gryka mbajnë pyll. Këtu lamë rrugën e Ljumës që kthen majtas dhe u nisëm në drejtim të jugut, pastaj në jugperëndim në një luginë shumë të sheshtë, të lagësht që formohet këtu, ku nga e majta derdhen dy rrjedha uji. Shumë shpejt kjo formë lugine uloset në një fushëgorpë, vendi më i thellë i së cilës, menjëherë nën paramalorët e Koritnikut, mbushet nga Liqeni i Breznës. Koritniku, me cirkun e fuqishëm që është zhytur në masën e tij të gjerë të majës, formon sfondin e kësaj rrafshine, por nga liqeni nuk mund të shihet më.
Vendi më i thellë i kësaj rrafshine, pra Liqeni i Breznës, ndodhet në një lartësi mbidetare prej 930 m, vetëm një orë larg nga Karakoli, pra katër orë larg Prizrenit. Ai ka dy prurje pothuajse stanjante, një nga jugu, një nga cepi lindor nga veriu. Ky skaj i sipërm është i mbuluar me kallamishte; ai nuk ka ndonjë dalje të dukshme, por sipas fjalëve të njerëzve, në çdo stinë të vitit duhet të ketë të njëjtën shtrirje. Për ta rrethuar atë, duhen vetëm dhjetë minuta, brigjet janë krejtësisht të sheshta; ai duket si mbetje e një liqeni më të shtrirë, toka e sheshtë shtrihet sidomos drejt lindjes.
Mund të quhet tarrasë fusha që mban liqenin. Një kurriz i sheshtë mbaron nga veriu, në perëndim zgjatimet e Koritnikut ngrihen vetëm pak, dhe nga lindja fusha e liqenit është e ndarë nga vazhdimësia e saj natyrore, lugina e Ljumës, prej një kurrizi të sheshtë që lidhet lehtë. Më duket se fusha midis Sharrit dhe Koritnikut paraqet një nivel të vjetër lugine, mbase një luginë terciare nga ajo kohë kur fushëgropa brenda shqiptare nuk ishte fundosur ende, kur Drini ende rrjedhte përmes grykës së tij të sotme. Gjithashtu, rajoni i sipërm i Ljumës i përket kësaj lugine të vjetër, dhe dyshoj se harta jonë e këtyre rajoneve do të marrë një pamje krejtësisht tjetër. Do të ishte një punë tepër interesante të kërkoheshin në rajonin e sipërm të Ljumës mbetje të depozitimeve të kohës terciare; mirëpo duhet druajtur se studime të tilla ende për një kohë duhet të mbrohen të paprekura, për shkak të inaksesibilitetit të rajonit dhe egërsisë së njohur të lumjanëve.
Në para-lartësinë e Koritnikut, rreth dhjetë minuta në juglindje të liqenit, ndodhet fshati Bresnë, banorët e të cilit pikërisht atëherë ishin përfshirë në një afere gjaku. Prandaj ndodhi, kur arritëm tek liqeni, se një burrë erdhi duke kaluar kaluar nga fshati dhe thirri mbi liqen se çfarë donim ne këtu dhe kush ishim. Ishte një orë shumë e këndshme që kalova duke marrë orientim rreth këtij formimi kaq origjinal të liqenit, aq më tepër që mbi paralelet e errëta, pyjore në lindje, ngriheshin akoma nga koha me shi e ditëve të fundit malet e Sharrit, Sharri i vërtetë, në qiellin e butë e blu. I zënë me pyetjen e origjinës së një pellgu liqenor, studiuesi pyet së pari fantazinë e laikut se ku rrjedh uji, ku liqeni e merr shkarkimin e tij nëntokësor. Në rastin tonë vendorët kishin një përgjigje gati: 4/4 orë nën Prizren te Poslishta dalin nga tri burime të fuqishme uji nga muri gëlqeror në fushën e Bistricës, dhe në këtë sipas mendimit të banorëve, dalin sërish në dritë ujërat e zhytura në thellësi të liqenit të Breznës. Ata e përfytyrojnë liqenin si pafundësisht të thellë, por ai me siguri është vetëm një pellg shumë i cekët. Si dëshmi për mendimin e përgjithshëm tregohet ngjarja e një dasme nga Bresna, e cila u argëtua në liqenin e ngrirë. Papritmas kore e akullit u lëshua, i gjithë shoqëria u mbyt, dhe vetëm manteli i nusjes doli më vonë në burimin e Poslishtit. Ne e vizituam këtë pikë, duke përdorur hendekun që nga Kuriderbendi i Karakolit shkon drejt NNW dhe pastaj në një hark përmes fshatit Bilushë në fushën e pasur të Poslishtit. Rruga zgjati pak më shumë se dy orë.
Për
fat të keq, e çara 2 metra e burimit më të madh është krejtësisht e ngushtë,
kështu që fustani i nuses nuk mund të gjejë dalje aty, dhe për fat të keq midis
liqenit dhe shkarkimit të tij të supozuar ndodhet edhe një grykë, kështu që e
gjithë ngjarja është e pamundur, qoftë edhe sikur të ishte e mundur. Sidoqoftë,
burimi i Poslishtit është i famshëm dhe vizitohet me dëshirë në verë për shkak
të freskisë së tij dhe ujit të bollshëm e të pastër.
Tekstin e plotë me shtojcat origjinale mund ta shkarkoni: Link
