Imam Mola Hamid – priča o dostojanstvu, vjeri i stradanju

Autor: Murat Muška
Priča je objavljena uz prethodnu saglasnost autora.

Poslije odlaska turske vojske i dolaska srpskih snaga na ove prostore, počeli su pokušaji da se ljudi od autoriteta i ugleda pridobiju i vrbuju kako bi služili interesima srpskih obavještajnih struktura, odnosno tadašnje Udbe.

Među ljudima koje su pokušavali pridobiti bio je i imam Mola Hamid iz Restelice. Bio je to dostojanstven, ponosan i ugledan čovjek, poznat po svom karakteru i autoritetu među svojim narodom. Nije želio da bude ponižen niti da radi protiv vlastitog naroda. Upravo zbog toga odbio je saradnju.

Prema kazivanju koje se generacijama prenosilo u Restelici, nakon njegovog odbijanja počela je priprema atentata. Međutim, da bi se prikrila stvarna namjera i da niko neposredno ne bi snosio odgovornost, napravljen je plan preko ljudi povezanih sa Udbom i pojedinih doušnika iz samog kraja.

U to vrijeme u selu je postojao red po kojem su mještani odlazili sa stokom na ispašu i čuvali goveda. Svako je dolazio na red u skladu s brojem goveda koje je imao. Imam Mola Hamid do tada je bio svojevrsni izuzetak i nije odlazio sa ostalim mještanima.

Jednog dana, na čaršiji, jedan od ljudi povezanih s Udbom započeo je razgovor, pokušavajući ga navesti da sam prihvati ono što mu je bilo pripremljeno.

„Kako vi, hodža, nikada niste na redu? Vi nikada ne idete sa govedima“, navodno mu je rekao.

Imam Mola Hamid, ne sluteći da se iza tog pitanja krije mnogo opasnija namjera, dostojanstveno je odgovorio:

„Nema nikakvog problema. Ja se nikada nisam izdvajao od svojih seljana. Ako treba, neka sutra bude moj red.“

Neki mještani su se tada pobunili i govorili da nije lijepo da i imam bude stavljen na red za čuvanje goveda. Niko nije slutio da je upravo taj red poslužio kao dio plana za njegovo ubistvo.

Sutradan je imam Mola Hamid, zajedno sa svojim maloljetnim sinom, otišao sa govedima u planinu.

Na području Ravne Mlake, prema Omerovom kamenu, u planini kod Restelice, sačekali su ih haramije – ljudi koji su, prema tadašnjem kazivanju, bili plaćeni da izvrše atentat.

Dok je imam Mola Hamid ručao sa svojim sinom, pojavili su se naoružani ljudi.

Jedan od njih mu je rekao:

„Došli smo po tvoju glavu.“

Imam mu je mirno odgovorio:

„Ako ste došli po pare, ja ovdje nemam novca. Mogu poslati sina kući da donese koliko tražite.“

Ali odgovor je bio:

„Ne. Mi smo već plaćeni za ovaj posao. Tvoj sin može ići, a ti ostaješ ovdje.“

Tada je imam Mola Hamid, svjestan da mu je život u opasnosti, zatražio samo jedno:

„Ako već moram biti ubijen, dozvolite mi da obavim posljednji namaz.“

Prema predanju, haramije su mu to dozvolile.

Imam Mola Hamid klanjao je svoj posljednji namaz, pomolio se Allahu i, prema kazivanju koje je ostalo u sjećanju mještana, zamolio da Allah presudi onima koji su došli da mu oduzmu život.

Nakon toga je ubijen.

Tako je, prema svjedočenju i predanju koje se prenosilo među ljudima, imam Mola Hamid iz Restelice ubijen u planini Šapki, na području Ravne Mlake, u resteličkoj planini.

Prokletstvo koje je ostalo u narodnom sjećanju

O sudbini dvojice ljudi koji su izvršili ubistvo među narodom su se godinama pričale različite priče. Jedna od najpoznatijih bila je da je jedan od njih kasnije oslijepio, dok je drugi postao invalid.

Ljudi su to povezivali s prokletstvom koje je, kako su vjerovali, pratilo one koji su digli ruku na nevinog i uglednog čovjeka.

Istina o cijelom događaju dugo se nije otvoreno govorila. O uzrocima, nalogodavcima i ljudima koji su mogli stajati iza svega pričalo se tiho, među četiri zida, i samo u krugu onih kojima se vjerovalo.

Strah je bio razlog šutnje.

Prema kazivanju koje je ostalo među starijim generacijama, iza svega su stajale tadašnje obavještajne strukture, a ljudi iz Restelice koji su bili povezani s njima imali su ulogu u pripremanju zamke.

Zato ova priča nije samo priča o jednom ubistvu.

To je priča o vremenu u kojem su se ljudi od autoriteta pokušavali slomiti, ucijeniti ili pridobiti da rade protiv vlastitog naroda.

A imam Mola Hamid ostao je zapamćen kao čovjek koji je, uprkos opasnosti, odbio da pogazi svoje dostojanstvo.

Njegov posljednji namaz u planini, pred ljudima koji su došli da ga ubiju, ostao je u narodnom pamćenju kao simbol njegove vjere, smirenosti i dostojanstva.

Ovo je priča koja se u Restelici prenosila s generacije na generaciju. Vrijeme je da se sačuva od zaborava – ne kao legenda, nego kao svjedočanstvo o jednom teškom vremenu i čovjeku koji nije pristao da izda svoje principe.

Mula Hamid – simbol dostojanstva, ugleda i časti našeg naroda. Čovjek čije su riječi, djela i život ostavili dubok i neizbrisiv trag u našoj zajednici. Smatram da bi jedna od institucija u Restelici trebala nositi njegovo ime, kao trajni znak poštovanja i zahvalnosti prema njegovom liku i djelu.

Kompletnu priču pročitaj: OVDJE


Autor: Murat Muška 
Priča je objavljena uz prethodnu saglasnost autora, uz puno poštovanje njegovih autorskih i moralnih prava. Autorstvo teksta pripada izvornom autoru, a svako dalje preuzimanje ili objavljivanje dozvoljeno je isključivo uz njegovo odobrenje i pravilno navođenje izvora.

 

Stare fotografije - Arhiv Kruševo

 

Jezero Brezna u knjizi iz 1899. godine / Liqeni i Breznës në librin e vitit 1899

Jezero Brezna u knjizi iz 1899. godine uglednog njemačkog geografa

Dr. Karl Oestreich (1873–1947) bio je ugledni njemački geograf, geolog i istraživač. Tokom svoje karijere bavio se istraživanjem geomorfologije, planinskih regiona i Balkanskog poluostrva. Njegovi putopisi i naučni izvještaji predstavljaju dragocjenu historijsku, etnografsku i geografsku građu jer sadrže detaljne terenske bilješke o naseljima, stanovništvu, običajima i topografiji Osmanskog carstva na prelazu iz 19. u 20. vijek, uključujući i čuvene posjete albanskim glavarima i zapažanja o Kosovskom vilajetu.

U svojoj knjizi „Reiseeindrücke aus dem Vilajet Kosovo“ (Utisci sa putovanja iz Kosovskog vilajeta) koje je izvorno publikovano 1899. godine u izdanju Berlinskog geografskog društva (Verhandlungen der Gesellschaft für Erdkunde zu Berlin), pominje jezero Brezna.  Putopis predstavlja zbirku njegovih terenskih opažanja i geografskih opisa sa putovanja kroz Kosovski vilajet. U okviru svojih geografskih i topografskih opisa tog kraja, Oestreich se dotakao i malih vodenih površina i lokacija, opisujući specifičnosti terena, izvore, močvarne dijelove i hidrografiju lokalnih regiona (poput opisa u blizini Prizrena i okolnih zona).

Napomena:
Korišten je AI prijevod sa njemačkog jezika

III. Jezero kod Brezne

Sa strukturom zemljišta između Šare i Koritnika upoznao me je izlet do jezera kod Brezne, koje je do tada bilo poznato samo starosjediocima i stanovnicima Prizrena. Ono leži u predjelu Opolja prema Ljumi, visoko iznad Bistrice, koja na južnoj ivici Prizrenske kotline utiče u Drim.

Put, ispunjen čitavim grupama Ljumjana koji su se vraćali s pazara, vodio je sat vremena duž najnižih vinogradskih padina, koje su presječene nekim suhim siparima. Zatim smo se popeli na visinu ove vinogradske terase (418 m, nivo Bistrice 366 m), i nakon što smo prešli dvije oštro ugaono sjedinjene doline Hoče, obilazeći zaobljeni gorski hrbac, stigli smo do Karakol-Kuriderbenda. On leži na 974 m na jednom neznatnom prevoju u sjeveroistočnom ogranku Koritnika.

Prema NNW, kao i prema WNW, strme klisure vode prema Bistrici, odnosno Drimu. Zemljište je prekriveno grmljem, najviše vrhovi planina i neke klisure nose šumu. Ovdje smo napustili put za Ljumu koji skreće lijevo i jahali južno, a zatim jugozapadno u veoma ravnu, vlažnu dolinu koja se ovdje formira, u koju se sa lijeve strane ulivaju dva vodotoka. Vrlo brzo se ovaj oblik doline spušta u kotlinu, čije najdublje mjesto, neposredno ispod predbrda Koritnika, jezero kod Brezne ispunjava. Koritnik, sa moćnim cirkom koji je uvučen u njegovu široku masu vrha, čini pozadinu ove ravnice, ali se s jezera više ne može vidjeti.

Najdublje mjesto ove ravnice, dakle jezero kod Brezne, leži na nadmorskoj visini od 930 m, samo jedan sat udaljeno od Karakola, dakle za četiri sata udobno dostizivo iz Prizrena. Ono ima dva gotovo stajaća pritoka, jedan sa juga, jedan iz istočnog ugla sa sjevera. Ovaj gornji kraj je zarasao u trsku; ono nema vidljiv otok, ali prema riječima mještana, u svako godišnje doba ima istu površinu. Za njegovo obilaženje potrebno je samo deset minuta, obale su sasvim ravne; ono izgleda kao ostatak prostranijeg jezera, a ravno tlo se prostire posebno prema istoku.

Može se reći da ravnica koja nosi jezero predstavlja terasu. Jedan ravan hrbac se zatvara prema sjeveru, na zapadu ogranci Koritnika nadvisuju samo malo, a prema istoku je kotlina jezera odvojena od svog prirodnog nastavka, doline Ljume, ravnim hrbatom koji se blago spaja. Čini se da ravnica između Šare i Koritnika predstavlja stari nivo doline, možda trećerazrednu dolinu iznog vremena kada unutrašnjoealbanska kotlina još nije bila ulegnuta, kada je Drim još tekao kroz svoju današnju klisuru. Također, gornja oblasti Ljume pripada ovom starom koritu, i sumnjam da će naša karta ovih krajeva dobiti sasvim drugačiji izgled. Bila bi to veoma interesantna zadaća tražiti u gornjoj oblasti Ljume ostatke naslaga iz tercijara; međutim, za strahovati je da ovakve studije još izvijesno vrijeme moraju ostati odložene, zbog nepristupačnosti kraja i dobro poznate divljine Ljumjana.

Na predvorju Koritnika, oko deset minuta jugoistočno od jezera, leži selo Brezna, čiji su stanovnici upravo tada bili upleteni u krvnu osvetu. Stoga se desilo, kada smo stigli do jezera, da je jedan čovjek dolazio jašući iz sela i vikao preko jezera šta bismo mi tu htjeli i ko bismo bili. Bila je to vrlo ugodna sat vremena koju sam proveo stičući orijentaciju o ovom jedinstvenom nastanku jezera, pogotovo jer su se nad tamnim, šumovitim predvorjima na istoku, još uvijek skrivale od kišnog vremena posljednjih dana, planine Šare, pravog Šara, koje su se dizale u blago, plavo nebo. Istraživača prije svega zaokuplja pitanje postanka jednog jezerskog basena, pa se laička fantazija najprije pita kuda voda otiče, kuda jezero uzima svoj podzemni otok. U našem slučaju domoroci su imali spreman odgovor: četvrt sata ispod Prizrena kod Poslišta iz tri snažna izvora izbija voda iz krečnjačke stijene u ravnicu Bistrice, i u ovome ...prema mišljenju stanovnika, ponovo izlaze na dan vode jezera kod Bresne koje su potonule u dubinu. Oni zamišljaju jezero kao beskrajno duboko, ali je ono vjerovatno samo sasvim plitka lokva. Kao dokaz za opšte mišljenje pripovijeda se priča o svadbenoj povorci iz Brezne koja se zabavljala na zaleđenom jezeru. Iznenada je ledena kora popustila, cijelo društvo se utopilo, a samo se mladoženjin ogrtač kasnije pojavio na izvoru u Poslištu. Mi smo posjetili ovu tačku, koristeći jarak koji od Kuriderbenda Karakola ide prema NNW, a zatim u luku kroz selo Biluša u dobrostojeću ravnicu kod Poslišta. Put je trajao nešto više od dva sata.

Nažalost, prorez od 2 metra na najvećem izvoru je sasvim uzak, tako da vjenčanica tu ne može naći izlaz, a nažalost se između jezera i njegovog pretpostavljenog otoka nalazi još i klisura, tako da je cijela priča nemoguća, čak i kada bi bila moguća. U svakom slučaju, izvor kod Poslišta je čuven i rado posjećen ljeti zbog svoje hladnoće i obilne, čiste vode.


Kompletan tekst sa originalnim prilozima možete preuzeti: Link
____________

(SHQIP)

Liqeni i Breznës në librin e vitit 1899 të gjeografit të shquar gjerman

Dr. Karl Oestreich (1873–1947) ishte një gjeograf, gjeolog dhe hulumtues i shquar gjerman. Gjatë karrierës së tij u mor me hulumtimin e geomorfologjisë, rajoneve malore dhe Gadishullit Ballkanik. Përshkrimet e tij të udhëtimit dhe raportet shkencore paraqesin një material të çmuar historik, etnografik dhe gjeografik, pasi përmbajnë shënime të hollësishme në terren mbi vendbanimet, popullsinë, zakonet dhe topografinë e Perandorisë Osmane në kalimin nga shekulli XIX në shekullin XX, duke përfshirë edhe vizitat e famshme te krerët shqiptarë dhe vëzhgimet mbi Vilajetin e Kosovës.

Në librin e tij „Reiseeindrücke aus dem Vilajet Kosovo“ (Përshtypje udhëtimi nga Vilajeti i Kosovës), i cili u botua fillimisht në vitin 1899 si botim i Shoqërisë Gjeografike të Berlinit (Verhandlungen der Gesellschaft für Erdkunde zu Berlin), përmendet liqeni i Breznës. Udhëpërshkrimi paraqet një përmbledhje të vëzhgimeve të tij në terren dhe të përshkrimeve gjeografike nga udhëtimi nëpër Vilajetin e Kosovës. Në kuadër të përshkrimeve të tij gjeografike dhe topografike të asaj ane, Oestreich preku gjithashtu sipërfaqet e vogla ujore dhe vendndodhjet, duke përshkruar veçoritë e terrenit, burimet, pjesët moçalore dhe hidrografinë e rajoneve lokale (siç janë përshkrimet pranë Prizrenit dhe zonave përreth).

 

Shënim:
U përdorua përkthimi i AI nga gjuha gjermane

 

III. Liqeni i Breznës

Me strukturën e vendit midis Sharrit dhe Koritnikut më njohu një ekskursion në Liqenin e Breznës, i cili deri atëherë ishte i njohur vetëm për vendorët dhe banorët e Prizrenit. Ai ndodhet në rajonin e Opojës drejt Ljumës, lart mbi Bistricën, e cila në skajin jugor të fushëgorpës së Prizrenit derdhet në Drin.

Rruga, e gjallëruar nga turma të tëra lumjanësh që ktheheshin nga pazari, çonte për një orë përgjatë shpateve më të ulëta të vreshtave, të cilat janë të prera nga disa kone zhavorri të thata. Pastaj u ngjitëm në lartësinë e kësaj tarrase vreshtash (418 m, niveli i Bistricës 366 m), dhe pasi kaluam dy luginat e bashkuara në mënyrë shumë këndore të Hoçës, duke anashkaluar një kurriz malor të rrumbullakosur, arritëm te Karakol-Kuriderbendi. Ky ndodhet në 974 m në një ngushtim të parëndësishëm në degëzimin verilindor të Koritnikut.

Në drejtim të NNW si dhe të WNW, gryka të thella çojnë drejt Bistricës respektivisht Drinit. Toka është e mbuluar me shkurre, më së shumti lartësitë e maleve dhe disa gryka mbajnë pyll. Këtu lamë rrugën e Ljumës që kthen majtas dhe u nisëm në drejtim të jugut, pastaj në jugperëndim në një luginë shumë të sheshtë, të lagësht që formohet këtu, ku nga e majta derdhen dy rrjedha uji. Shumë shpejt kjo formë lugine uloset në një fushëgorpë, vendi më i thellë i së cilës, menjëherë nën paramalorët e Koritnikut, mbushet nga Liqeni i Breznës. Koritniku, me cirkun e fuqishëm që është zhytur në masën e tij të gjerë të majës, formon sfondin e kësaj rrafshine, por nga liqeni nuk mund të shihet më.

Vendi më i thellë i kësaj rrafshine, pra Liqeni i Breznës, ndodhet në një lartësi mbidetare prej 930 m, vetëm një orë larg nga Karakoli, pra katër orë larg Prizrenit. Ai ka dy prurje pothuajse stanjante, një nga jugu, një nga cepi lindor nga veriu. Ky skaj i sipërm është i mbuluar me kallamishte; ai nuk ka ndonjë dalje të dukshme, por sipas fjalëve të njerëzve, në çdo stinë të vitit duhet të ketë të njëjtën shtrirje. Për ta rrethuar atë, duhen vetëm dhjetë minuta, brigjet janë krejtësisht të sheshta; ai duket si mbetje e një liqeni më të shtrirë, toka e sheshtë shtrihet sidomos drejt lindjes.

Mund të quhet tarrasë fusha që mban liqenin. Një kurriz i sheshtë mbaron nga veriu, në perëndim zgjatimet e Koritnikut ngrihen vetëm pak, dhe nga lindja fusha e liqenit është e ndarë nga vazhdimësia e saj natyrore, lugina e Ljumës, prej një kurrizi të sheshtë që lidhet lehtë. Më duket se fusha midis Sharrit dhe Koritnikut paraqet një nivel të vjetër lugine, mbase një luginë terciare nga ajo kohë kur fushëgropa brenda shqiptare nuk ishte fundosur ende, kur Drini ende rrjedhte përmes grykës së tij të sotme. Gjithashtu, rajoni i sipërm i Ljumës i përket kësaj lugine të vjetër, dhe dyshoj se harta jonë e këtyre rajoneve do të marrë një pamje krejtësisht tjetër. Do të ishte një punë tepër interesante të kërkoheshin në rajonin e sipërm të Ljumës mbetje të depozitimeve të kohës terciare; mirëpo duhet druajtur se studime të tilla ende për një kohë duhet të mbrohen të paprekura, për shkak të inaksesibilitetit të rajonit dhe egërsisë së njohur të lumjanëve.

Në para-lartësinë e Koritnikut, rreth dhjetë minuta në juglindje të liqenit, ndodhet fshati Bresnë, banorët e të cilit pikërisht atëherë ishin përfshirë në një afere gjaku. Prandaj ndodhi, kur arritëm tek liqeni, se një burrë erdhi duke kaluar kaluar nga fshati dhe thirri mbi liqen se çfarë donim ne këtu dhe kush ishim. Ishte një orë shumë e këndshme që kalova duke marrë orientim rreth këtij formimi kaq origjinal të liqenit, aq më tepër që mbi paralelet e errëta, pyjore në lindje, ngriheshin akoma nga koha me shi e ditëve të fundit malet e Sharrit, Sharri i vërtetë, në qiellin e butë e blu. I zënë me pyetjen e origjinës së një pellgu liqenor, studiuesi pyet së pari fantazinë e laikut se ku rrjedh uji, ku liqeni e merr shkarkimin e tij nëntokësor. Në rastin tonë vendorët kishin një përgjigje gati: 4/4 orë nën Prizren te Poslishta dalin nga tri burime të fuqishme uji nga muri gëlqeror në fushën e Bistricës, dhe në këtë sipas mendimit të banorëve, dalin sërish në dritë ujërat e zhytura në thellësi të liqenit të Breznës. Ata e përfytyrojnë liqenin si pafundësisht të thellë, por ai me siguri është vetëm një pellg shumë i cekët. Si dëshmi për mendimin e përgjithshëm tregohet ngjarja e një dasme nga Bresna, e cila u argëtua në liqenin e ngrirë. Papritmas kore e akullit u lëshua, i gjithë shoqëria u mbyt, dhe vetëm manteli i nusjes doli më vonë në burimin e Poslishtit. Ne e vizituam këtë pikë, duke përdorur hendekun që nga Kuriderbendi i Karakolit shkon drejt NNW dhe pastaj në një hark përmes fshatit Bilushë në fushën e pasur të Poslishtit. Rruga zgjati pak më shumë se dy orë.

Për fat të keq, e çara 2 metra e burimit më të madh është krejtësisht e ngushtë, kështu që fustani i nuses nuk mund të gjejë dalje aty, dhe për fat të keq midis liqenit dhe shkarkimit të tij të supozuar ndodhet edhe një grykë, kështu që e gjithë ngjarja është e pamundur, qoftë edhe sikur të ishte e mundur. Sidoqoftë, burimi i Poslishtit është i famshëm dhe vizitohet me dëshirë në verë për shkak të freskisë së tij dhe ujit të bollshëm e të pastër.

Tekstin e plotë me shtojcat origjinale mund ta shkarkoni: Link

Krušijani

 

Arhiva starih fotografija KRUŠEVO

1. Dehir (Harun) Ilijazi (1927-1998)

2. Jonuz (Izet) Toro (1929-2002)

3. Ramadan (Abaz) Ramadani (1936)

4. Aliriza (Sali) Seferi (1935-1999)

5. Mustafa (Muharem) Hodža (1936-2012)

6. Vejselj (Aliman) Mustafa (1931-2009)

7. Ibiša (Vejselj) Seferi (1956)

8. ?

9. Jakup (Nedžip) Imerović (1931- 2014)