Muderis Mehmed Tahir i njegova hronika

 

Emin pašina džamija - Prizren

Efendija Mehmed Tahir, sin Zulfi efendije, porijeklom je bio iz Gore. Bio je muderis, profesor u Emin pašinoj medresi u Prizrenu. Bio je muftija prizrenskog sandžaka a 1874. godine muftija prizrenskog vilajeta. Imao je sina hadži Muhamed-Emina, nazvanog Kodža Mufti, koji je bio takođe muderis, pa muftija i kasnije poslanik u osmanskom parlamentu. 

Muderis Mehmed Tahir je autor hronike u kojoj je pisao o događajima vezanim za Prizren, a naročito na osmanske vakufe (zadužbine) i njihove graditelje. Hronika je pisana osamdesetih godine devetnaestog vijeka. Napisana je na arapskom jeziku na tridesetak strana u stihu. Cela hronika ima ukupno 554 monostiha. Hronika nema naslova, već je podeljena na poglavlja.
Poslije uobičajenog uvoda i riječi zahvalnosti upućenih Bogu i Muhamedu, autor kaže da je stavio u stihove sve ono što je čuo. Zatim govori uopšteno o osmanskom zauzimanju Prizrena i primanju islama, poslije čega prelazi na pojedine dobrotvore i na opise njihovih vakufa (zadužbina), posvečujući svakome po jedno poglavlje. 

Iako autor skromno kaže da je dijelo pisao samo po onome što je čuo, na osnovu hronike može se zaključiti da je bio dobar poznavalac arapskog jezika i arapske metrike, a bio je i odlično obavješten o vakufima (zadužbinama) u Prizrenu, njihovim graditeljima, o prizrenskom porijeklu pojedinih poznatih ljudi itd. Za Sofi Sinan pašu je znao da je rodom iz sela Vile u Ljumi, da je sagradio u Prizrenu džamiju sličnu jedrenskoj, da ga treba razlikovati od Kodža Sinan Paše iz Topoljana, osvajača Jemena. Na marginama svoje hronike pisao je podatke o vremenu izgradnje pojedinih džamija, kao i godine smrti pojedinih dobrotvora. Naveo je da je Kukli begova džamija sagrađena 941. godine po hidžri (13-VII 1534.), da je Kukli beg umro 963. godine (16-XI 1555), da je džamija Mustafa paše Prizrenca sagrađena 1017. godine po hidžri (17-IV 1608) itd. 

Pored ovih važnih podataka hronika je od posebne vrijednosti kao dokumenat koji govori o pismenosti naših ljudi u tom periodu, o stanju izučavanja i poznavanja arapskog jezika kod nas.

 

Izvor: Hasan Kaleši – Prizren kao kulturni centar za vreme turskog perioda, Gjurmime albanologjike – Albanološka istraživanja, 1962. Priština

Fshatrat shqiptare - Nënprefektura Gora 1918

 

Administrata Austro-Hungareze kreu një regjistrim të popullsisë në Shqipëri në vitin 1918. Fshatrat Bele, Brekije, Kollovoz, Lojme, Nimçe, Novosej, Strezha, Topojan dhe Xhaferaj i përkisnin administrativisht prefektures së Zhurit, nënprefektures së Gorës, me selinë administrative në Shishtavec. Sot, këto fshatra i përkasin administrativisht Bashkisë së Kukësit, dhe ish-njësitë administrative të Topoljanit dhe Shishtavecit.

Regjistrimi i popullsisë u krye me shumë kujdes dhe cilësi. Në mars të vitit 1916, u krye një regjistrim i përkohshëm, i kombinuar me një regjistrim të bagëtive dhe një studim të furnizimeve ushqimore. Në mars të vitit 1917, Franz Seiner, një ekspert i regjistrimit dhe statistikant nga Graci, u dërgua në Shqipëri për të marrë përsipër detyrën e kryezyrtarit të regjistrimit në territoret e pushtuara. Detyra e tij ishte të krijonte një zyrë statistikore provinciale dhe më pas të organizonte një regjistrim të përgjithshëm. Ky regjistrim kërkonte përgatitje të gjera.

 

Regjistrimi i popullsisë u krye nga Gustav J. Rossler sipas kalendarit të mëposhtëm:

16, 17 Mars 1918 – Novosej

18 Mars 1918 – Strezja

19, 20 Mars 1918 – Kolovoz

22 Mars 1918 – Topojan

23 Mars 1918 – Brekinje

24 Mars 1918 – Nimça

25 Mars 1918 – Lojme

26 Mars 1918 – Bela

 

Dhëna të plota mbi regjistrimin e popullsisë mund të gjeni: KËTU

PRILOG ZA BIOGRAFIJU HALIDA BEŠLIĆA

 

Piše: Ahmet Kurt

Iz formulara na slici o prihvatanju u Mostaru 1943. godine osmogodišnjeg Sune Bešlića, malog muhadžira koji je izbjegao ispred podrinjskih četnika možemo saznati dosta o porodici rahmetli Halida Bešlića.

Tako iz formulara vidimo da Suno ima desetogodišnjeg brata Muju (Halidov otac) koji se sa majkom te najgore ratne 1943. godine nalazi u izbjegličkom logoru na Alipašinom Mostu. Po ovom podatku na formularu Mujo je rođen oko 1933. godine. Otac Mujin i Sunin, Suljo,  je rođen oko 1893. godine i ubijen je od četnika. Rođeni su u selu Vrapci(?), Knežina, Vlasenica.

Halidovog amidžu Sunu primio je u svoju porodicu slastičar, Mahmut Idrizović, koji kasnije seli u Albaniju. (Slastičar Mahmut Idrizović (Mahmut) porijeklom je bio iz sela Kolovoz u Albaniji. U Kolovozu uglavnom žive Albanci, mada pripada opštini Šištevac (Shishtavec) u kojoj većinu čine Gorani.Na austrougarskom popisu iz 1918. godine popisan je Idris Mahmud i njegovi sinovi Mahmud (1873), Bahtiar (1875) i Hajdar (1880) koji su u tom periodu radili u Mostaru). 

Podaci sa popisa stanovništva za selo Kolovoz, 1918.godine

Suno nastavlja život u Mostaru, ženi se sa Suadom sa kojom dobija sinove Seada i Suada. Umire 1992. godine i ukopan je u Šarića haremu. Halidov otac Mujo umire 2016. godine.

Nadalje iz formulara vidimo da je u porodicu Idrizović malog Sunu Bešlića 31. 10. 1943. godine doveo aktivista Merhameta učitelj Zaim Mehić koga ustaše kasnije odvode u logor Jasenovac gdje je ubijen.

Merhamet je 1943. godine organizovao svojevrsni Voz spasa sa kojim je više od hiljadu malih siročića iz logora na Alipašinom Mostu udomljeno u mjesta u dolinu Neretve, Konjic, Ostrožac, Jablanicu, Mostar i Čapljinu. 

O ovoj najvećoj humanitarnoj akciji u historiji Mostara nije bilo uputno naglas pričati da četničkim koljačima koji su masovno prešli u partizane, pa zauzeli rukovodeće pozicije u novoj komunističkoj vlasti ne bi bilo nezgodno.

Da se ne smiju zamjerati dojučerašnjim četnicima dobro su znali i najistaknutiji bošnjački revolucionari Mostara. Tako iz skoro 600 ovakvih formulara vidimo je amidža i tutor Bećir, koji je odgojio Džemala Bijedića primio u svoju kuću malog Fadila Smajića, porodica Avde Hume primila troje siročića, a najbliža rodbina generala JNA Envera Ćemalovića zbrinuli su čak osmero djece, niko od trojice najpoznatijih mostarskih komunista nije se usudio napisati ni jednu rečenicu o tome! Njihova šutnja govori više od hiljadu riječi.