 |
| Rahman Ali |
Piše: Admir Idrizi
Prof. Zenulla Bala u monografiji „Šištavec historija i tradicija“ (Shishtaveci historia dhe tradita) daje dosta zanimljivih historijskih podataka za samo selo i Goru.
Ono što je meni bilo interesantno i do skoro nepoznato, objavio je imena mještana Šištevca koji su učestvovali u borbama tokom balkanskih ratova i dao njihove detaljne biografije.
Stanovništvo Gore u periodu nakon propasti Osmanske imperije i razgraničenja na jugoslovenski i albanski dio, bukvalno je odredilo i utrlo put u (ne)formiranju pogleda na sopstevnu historiju. U albanskom djelu Gore se o tom periodu pričalo i pisalo, dok u kosovskom djelu Gore se do skora nije ništa pričalo i pisalo. Jednostavno taj period je planski izbrisan u sječanjima stanovništva.
Rahman Ali (sin Alije) je ime koje mi je zapalo za oči, jer sam na ovo ime naišao listajući kroz arhivu spske žandarmerije iz tog perioda.
Podaci o Rahmanu iz monografije i izveštaja načelnika tadašnjeg sreza gorskog se jedino nisu podudarali u godinama.
Kako navodi prof. Bala, Rahman je rođen u Šištevcu 1870. godine u siromašnoj porodici. Bavio se poljoprivredom i stočarstvom. Nakon ubistva njegovog rođaka Murata od strane srpske vojske 1913. godine uključuje se u bitci na Koritniku. Rahman se istakao u bitci na Koritniku, i u Šištevcu se prepričavalo da je svojom rukom ubio nekoliko srpskih oficira i vojnika.
Tokom tih ratnih godina, srpski kralj, neočekivanim otporom stanovništva, u znak osvete šalje nekoliko kaznenih ekspedicija da masakriraju, pljačkaju i spale Goru, Opolje i Ljumu.
Kako bih provjerio godine rođenja koristio sam podatke sa austro-ugarskog popisa iz 1918. godine. Zapravo, Rahman sin Alijin bio je rođen 1886. godine. Imao je dvije žene, Adila (1895) i Fatima (1896). Tokom popisa boravio je u Šijaku, pored Drača, a njegove žene su se nalazile u selu Suhodol pored Debra. Sa njim u Šijaku u tom periodu su bili i njegovi malolijetni šogori (rođaci po ženi) Halid Muharem (1906) i Ahmed Muharem (1909).
 |
| Podaci sa austro-ugarskog popisa 1918.godine |
Za vrijeme austrijske vladavine, 1917. godine, u jednom periodu biva uhapšen. Nakon završetka Prvog svjetskog rata bio je progonjen od strane srpske žandarmerije i iz tih razloga je živeo kao odmjetnik.
Prof. Bala navodi da je na Đurđevdan (6. maja 1918.) Rahman došao u selo i biva prokazan od seoskih špijuna i njegova kuća, u donjem djelu sela, biva opkoljena od strane srpske žandarmerije. Poslije trosatne borbe, Rahman je ubijen a njegovo tjelo je natovareno na konja i odvezeno u Vranište, tada opštinski centar. Tijelo su žandarmi obezglavili i tamo su ga sahranili.
Na osnovu izveštaja tadašnjeg načelnika sreza gorskog, Stevana S. Matijevića, dolazi se do podatka da Rahman nije ubijen
1918. god već je ubijen 6. maja 1920. godine.
"6.og ovog
meseca (maj) 1920. oko 9 časova uveče, ubijen je i okoreli zlikovac, ubica i
vođa pljačkaških bandi iz Ljume, Rahman Alija - Živko, odmetnik iz sela Šištevca,
sreza gorskog. Pogibijom Rahmanovom, gorani su spašeni
strahovitog zla koje ih jedan niz godina upropašćivalo.
Za izvršenje ovoga dela bio je određen žandarmerijski kaplar Milorad Ovčarević,
koga je načelnik sreski predložio za čin podnarednika i odlikovanje, a pomogli
ga žandarmi iz šištevačke stanice: kaplar Jelesije Veselinović i redovi:
Milivoje Stojanović, Luka Vasiljević, Nikola Čučović, Ilija Milošević, Stanoje
Petrović, Dušan Stevanović i Velimir Matić, koji su takođe predloženi za
pohvalnicu“.
Rahman i veliki broj viđenijih ljudi iz tog perioda su prema žandarmeriji bili „bad guys“ i pljačkaši i „njihovom pogibijom gorani su spašeni strahovitog zla“.
Sam načelnik sreza gorskog za svoje zasluge je po milosti božjoj i volji narodnoj odlikovan Ordenom Belog Orla od strane Kralja Aleksandra Prvog.
Pod ovakvim terorom Gora je oslobođena od loših momaka i pljačkaša i zaočekivati je bilo da će u dogledno vrijeme posredstvom vlasti formirati iskrivljeni pogled na sopstvenu tragediju i historiju.
***
Shqip
Rahman Aliu (1886 - 1920)
Prof. Zenulla Bala, në monografinë e tij “Shishtaveci historia dhe tradita”, ofron shumë dhëna historike dhe interesante për fshatin e vet dhe për Gorën në tërësi.
Interesant dhe deri vonë i panjohur për mua ishte botimi i tij lidhur me emrat dhe biografitë e hollësishme të fshatarëve të Shishtavecit, të cilët morën pjesë në betejat përgjatë Luftërave Ballkanike.
Popullsia e Gorës, në periudhën pas rënies së Perandorisë Osmane dhe demarkacionit kufitar në pjesën jugosllave dhe atë shqiptare, në kuptimin e plotë të fjalës e ka përcaktuar dhe trasuar udhën për (mos)formimin e këndvështrimit ndaj historisë së vet. Në pjesën e Gorës në Shqipëri për atë periudhë është folur shkruar, ndërsa në pjesën e Gorës në Kosovë, deri së voni as është thënë e as shkruar gjë. Thjesht, ajo periudhë është fshirë sistematikisht nga kujtesa e popullsisë.
Rahman Aliu (i biri i Aliut) është një emër që më tërhoqi vëmendjen, pasi hasa në të duke shfletuar arkivin e xhandarmërisë serbe nga ajo periudhë.
I vetmi ndryshim midis të dhënave për Rahmanin nga monografia dhe raportit të shefit të atëhershëm të rrethit Gorës ishte viti i lindjes së tij.
Siç pohon prof. Bala, Rahmani ka lindur në Shishtavec në vitin 1870, në një familje të varfër. Ai merrej me bujqësi dhe blegtori. Pas vrasjes së kushëririt të tij, Muratit, nga ushtria serbe në vitin 1913, ai u përfshi në betejën e Koritnikut. Rahmani u dallua heroikisht në këtë betejë dhe në Shishtavec rrëfehej se ai, me dorën e vet, kishte vrarë disa oficerë dhe ushtarë serbë.
Gjatë atyre viteve të luftës, mbreti serb, për shkak të qëndresës së papritur të popullsisë, si shenjë hakmarrjeje, dërgoi disa ekspedita ndëshkimore për të masakruar, plaçkitur dhe djegur Gorën, Opojën dhe Lumën.
Për të verifikuar vitet e lindjes, jam shërbyer me të dhënat nga regjistrimi i popullsisë i Austro-Hungarisë i vitit 1918. Në fakt, Rahmani, i biri i Aliut, kishte lindur në vitin 1886. Ai kishte dy gra, Adilen (1895) dhe Fatimen (1896). Gjatë regjistrimit ai gjendej në Shijak, pranë Durrësit, ndërsa gratë e tij ndodheshin në fshatin Suhodoll pranë Dibrës. Në atë periudhë, bashkë me të në Shijak ishin edhe dy kunetërit e tij të mitur (kushërinj nga ana e gruas) Halid Muharremi (1906) dhe Ahmed Muharremi (1909).
Gjatë sundimit austriak, në vitin 1917, Rahmani ishte i arrestuar në një periudhë të caktuar. Pas përfundimit të Luftës së Parë Botërore, ai u ndoq nga xhandarmëria serbe dhe, për këto arsye, jetoi si i kaçak.
Prof. Bala pohon se, në Ditën e Shëngjergjit (6 maj 1918), Rahmani kishte ardhur në fshat dhe u denoncua nga spiunët e fshatit; shtëpia e tij, në pjesën e poshtme të fshatit, u rrethua nga xhandarmëria serbe. Pas një beteje tri-orëshe, Rahmani u vra dhe trupi i tij u ngarkua mbi një kalë e u dërgua në Vranisht, atëkohë qendër e rrethit. Atje trupi iu pre koka dhe u varros. Sipas raportit të kryetarit të atëhershëm të rrethit të Gorës në Vranisht, Stevan S. Matijeviq, rezulton se Rahmani nuk u vra në vitin 1918, por më 6 maj 1920.
“Më 6 të këtij muaji (maj) 1920, rreth orës 9 të mbrëmjes, u vra një kriminel i regjur, vrasës dhe udhëheqës i bandave plaçkitëse nga Luma, Rahman Aliu - Zhivko, i arratisuri nga fshati Shishtavec, rrethi i Gorës.
Me vdekjen e Rahmanit, banorët e Gorës shpëtuan nga një e keqe e tmerrshme që i kishte shkatërruar për vite të tëra.
Për kryerjen e këtij akti ishte caktuar kapteri i xhandarmërisë Milorad Ovçareviq, i cili nga kryetari i rrethit u propozua për gradën rreshter dhe për dekoratë. Atë e ndihmuan xhandarët nga stacioni i Shishtavecit: kapteri Jelesije Veselinoviq dhe ushtarët: Milivoje Stojanoviq, Luka Vasiljeviq, Nikola Çuçoviq, Ilija Milosheviq, Stanoje Petroviq, Dušan Stevanoviq dhe Velimir Matiq, të cilët gjithashtu u propozuan për mirënjohje.”
Rahmani dhe një numër i madh njerëzish të njohur nga ajo periudhë, sipas xhandarmërisë, ishin “bad guys” dhe plaçkitës, dhe “me vdekjen e tyre banorët e Gorës shpëtuan nga një e keqe e tmerrshme”.
Vetë kreu i rrethit të Gorës, për meritat e tij, me hirin e Zotit dhe vullnetin e popullit, u dekorua me Urdhrin e Shqiponjës së Bardhë nga Mbreti Aleksandri I.
Nën këtë terror, “Gora u çlirua nga të këqijtë dhe plaçkitësit”, dhe pritej që në një të kohë të përshtatshme, përmes dorës së pushtetit (serb), të formohej një pikëpamje e shtrembëruar për tragjedinë dhe historinë e tyre.
Përkthim në shqip: dr. Sadik Idrizi
