Siguran sam da je rjetko ko čuo za poslastičara Tafila, sina Redžepovog
iz sela Mlike koji je streljan 1952. godine u Bugarskoj. Bio je pošten čovjek koji
je uživao veliki ugled u Plovdivu, gdje je imao poslastičarsku radnju koju je
nasledio od svog oca. Bio je jedan od mnogih goranskih pečalbara koji su do
Rezolucije iz 1948. godine radili u Bugarskoj.
Nakon Rezolucije, raznim torturama i pritiscima, pečalbari su
glavom bez obzira pobjegli i iza sebe ostavili imovinu, koju su tadašnje
bugarske vlasti konfiskovale i u većini slučajeva nacionalizovale.
Tafil je streljan nedužan, ali se o ovom događaju kod naših
ljudi, vjerovatno zbog straha, „šaputalo“.
Ovo je mali doprinos da tragična sudbina ostane zapisana, a
„rekonstruisana“ je na osnovu nekoliko novinskih članaka iz tog perioda.
Rezolucija
Između 1948. i 1952. godine dolazi do eskalacije sukoba između
Sovjetskog Saveza i Jugoslavije (Staljin – Tito). Rezolucija Komunističkog
informacionog biroa (savjetodavnog tjela svih komunističkih partija) iz 1948. u
dvorcu kod Bukurešta je iznjela osudu jugoslovenskog rukovodstva optuživši ih
za „odstupanje od marksizma-lenjinizma, vođenje neprijateljske politike
prema SSSR-u i napuštanje pozicija radničke klase i teorije klasne borbe“.
Međutim, Centralni komitet KPJ (Komunistička Partija
Jugoslavije) je poslao svoj odgovor Moskvi u kojem Jugoslavija odbacuje kritike
koje su joj upućene.
Od tog trenutka u svim komunističkim državama (SSSR, Mađarska,
Bugarska, Albanija i Jugoslavija) pojačavaju se tenzije i počinju represije na
svoje protivnike.
Centralni komitet KPJ kreće u borbu protiv „ibeovaca“ (termin kojim su označavani oni koji su se
pozitivno izrazili o Rezoluciji Informbiroa), ovoga puta od samog vrha partije,
isključuju se najistaknutiji rukovodioci koji su podržali Rezoluciju, a širom
države se u narednih nekoliko godina sprovode masovna hapšenja političkih
funkcionera ali i običnih radnika za koje je postojala sumnja da sarađuju ili
da će sarađivati sa Rusima. Zarobljeni su slati na Goli Otok.
S druge strane, Staljin uvodi ekonomsku blokadu Jugoslavije, a
sovjetska vojska izvodi vojne vježbe uz istočne jugoslovenske granice. Između
1948. i 1952. Sovjetski Savez intenzivno ohrabruje svoje saveznike da obnove
svoje armije, naročito Mađarsku koja bi trebalo da bude vodeća snaga u
eventualnom ratu sa Jugoslavijom. Albanija je prekinula diplomatske odnose sa
Jugoslavijom te istakla pretenzije prema Kosovu, dok je Bugarska iznela
teritorijalne pretenzije prema Makedoniji.
U Bugarskoj za vrijeme vladavine Vlka Červenkova (1950 – 1956)
pojačan je staljinistički teror, a politika vezivanja za SSSR će se nastaviti u
vrijeme Todora Živkova koji će na različitim pozicijama (sekretar CK KPB,
predsjednik vlade, predsjednik Državnog vjeća) ostati na vlasti u Bugarskoj sve
do 1989. godine. Todor Živkov i tadašnja vlast sproveli su 1984. i 1985.
nasilnu promjenu muslimanskih imena u bugarska a 1989. godine deportovano je
preko 340 000 etničkih Turaka i Pomaka u Tursku, jer je muslimanska manjina
(koja je tada činila blizu 10 posto bugarske populacije) smatrana petom
kolonom neprijateljske NATO države. Tada je Todor Živkov izjavio: „Ukoliko
ne učinimo da tih 200.000 do 300.000 ljudi ne ode, za 15 godina Bugarska neće
postojati“.
Pod tridesetpetogodišnjom vladavinom Todora Živkova, roditelji
čija su deca odbijala svinjetinu u školi suočili su se sa zatvorom ili još
gore. Vjerovanje u Boga se smatralo oblikom mentalne bolesti.
Plovdivski proces
U Plovdivu i Pazardžiku su tokom marta i aprila 1951. godine
uhapšena sedam jugoslovenskih državljana. Uhapšeni su se teretili da su „vršili antibugarsku djelatnost“ i
prikupljali podatke političke, vojne i ekonomske prirode u obavještajne svrhe“.
Oni su do početka sudskog procesa prošli kroz razne torture i fizička mučenja
samo kako bi potpisivali iskaze za djela koja nikad nisu počinili.
Od 27. do 30. decembra 1951. godine pred Okružnim sudom u
Plovdivu (Filibe) organizovan je tajni sudski proces Svi uhapšeni su okrivljeni za „špijunski rad u
korist Jugoslavije“ i rušenje demokratskog režima Červenkova.
Tom prilikom Tafil Redžepov i Danilo Dončić osuđeni su na
kaznu smrti streljanjem i konfiskacijom imovine (prvi u vrijednosti od 500.000
leva koje je imao na uloženoj knjižici a drugi i sa 10.000 leva), dok su ostali optuženi Rade Mitev Ivanov,
Julija Kacarova, Kerim Kerimović i Boris Gavrilovski osuđeni na vremenske kazne
od 10 do 20 godina robije i konfiskacija imovine. Mursel Omerović Maksut, koji je na procesu
odigrao ulogu agenta-provokatora Državne sigurnosti, osuđen je na 5 godina
zatvora.
Za samo sat i po, 30. decembra saslušano je 45 svjedoka i to
govori o načinu na koji je vođen sudski proces. Svi svjedoci su svoje iskaze
sveli na prostu izjavu da poznaju optužene kao „ dobre i poštene ljude“ i
nijednom rečju nisu pominjali bilo koju tačku optužnice. Jedini svjedok, Jordan
Kolev, koji je trebalo da posvjedoči da je davao Tafilu špijunske podatke vojne
prirode, odbio je da pred sudom ponovi svoj raniji iskaz, izjavljujući da se u
toku istražnog postupka nalazio „pod naročitim okolnostima“. Svjedok, umjesto
da potvrdi tačke optužnice, on je na ovaj način svojim iskazom potvrdio na koji
su način pripremani iskazi optuženih.
Tafil Redžepov, po zanimanju poslastičar rodom iz sela Mlike,
Dragaš, živeo je u Bugarskoj od 1928.
godine. Posle dugogodišnjeg rada, on je stekao poslastičarsku radnju u kojoj je
radio sve do svog hapšenja.
Po rječima mještana i onih koji su radili sa njim, Tafil je
bio pošten i dobar čovjek i uživao je veliki ugled u Plovdivu. Njega su desetak
dana uzastopno zvali u inspekciju milicije i neprekidno su pokušavali da ga
nagovore da primi bugarsko državljanstvo i počne da radi za bugarsku službu. Pošto
nije bio zainteresovan za takve stvari, pronašli su drugi način. Policija je počela
svakodnevno da poziva radnike koji su radili kod njega u radnji. Zadržavali su
ih tamo po nekoliko sati, a poneki put radnici su nestajali po tri četiri dana.
Ti ljudi vraćali su se strašno uplašeni. Jednom je jedan radnik došao iz
policije sav isprebijan. U radionici je pokazao modrice i rekao da su ga
strašno tukli i tražili od njega da potpiše izjavu u kojoj je stajalo da se kod
Tafila sakupljaju razni ljudi kojima on daje pare dobijene iz Jugoslovenske Ambasade
u Sofiji.
Okolnosti pod kojima je uhapšen Tafil Redžepov vrlo su
karakteristične i bacaju pravu svjetlost na rad organa bugarske državne
sigurnosti. Naime, Tafil je pred hapšenje dobio jedno provokatorsko pismo, koje
je tobože pisao njegov radnik Ivanov koji je pre njega uhapšen. U sadržaju
ovoga pisma, između ostalog stoji: „Bio sam u Sofiji i ispunio sve što mi
rekoste“ a zatim u produžetku piše kako je on (Ivanov) pobjegao u šumu i da će
mu kasnije poslati vezu po kojoj Redžepov treba da mu pošalje novac. Kada je Redžepov
video ovo provokatorsko pismo otišao je kod organa Državne sigurnosti i predao
im ga. Međutim, čim je predao pismo on je uhapšen. Karakteristično je da na
procesu javni tužilac nijednom rečju nije pomenuo provokatorsko pismo zbog koga
je Redžepov uhapšen. Organi državne sigurnosti izvršili su u dva maha pretres
radnje Redžepova. Prilikom prvog pretresa jedan agent Državne sigurnosti u
momentu kada je mislio da ga niko ne vidi, ubacio je tri zlatnika u pukotinu na
zidu, računajući da po ponovnom pretresu pronađe ova tri zlatnika koja bi se
koristila kao „argumenat“ za terećenje optuženog Redžepova. Prilikom druge
premetaćine, zlatnici su pronađeni i tom prilikom organi Državne sigurnosti
uzeli su iz radnje Redžepova milion i po leva. Na pretresu taj novac uopšte
nije pomenut kao ni to da je pretres izvršen
bez svedoka i da nije vođen nikakav zapisnik.
U zatvoru je prošao kroz razne torture i fizička mučenja. U
Mlike je stiglo pismo u kome stoji: „Tafil je u dubokoj senci. Znamo da je živ
a zdravlje mu je kao Berzat Ganije kad je pošao kući“.
A ko je bio Berzat
Ganija? On je bio Tafilov seljanin koji je u tom periodu jedva došao živ kući.
Pre nego što je protjeran iz Bugarske njemu su u zatvoru bugarski
informbiroovci zabijali klince pod nokte i tjerali da se hvata za električne
žice u koje je s vremena na vreme puštana struja od čijeg se svakog udara
padalo u nesvest.
Protesti protiv „Plovdivskog procesa“
Tanjug je 17. januara 1952. godine objavio telegrame Delegata
Omladinske Konferencije iz Dragaša i Mesnog narodnog odbora Vranište upučene
Ministarstvu Inostranih Poslova Jugoslavije u kome se zahtjeva da se preduzmu
mjere za sprečavanje izvršenja kazne nad jugoslovenskim državljaninom Tafilom
Redžepovim, koga je bugarski sud u Plovdivu osudio na smrt, tvrdeći da se bavio
špijunažom.
„Nas, delegate omladinske konferencije u Dragašu –
kaže se u telegramu – duboko je potresla vest da je Tafil Redžepov na
insceniranom procesu u Plovdivu osuđen na smrt. Osuđujemo plovdivski proces, i
ističemo da je on pošao u pečalbu u Bugarsku da bi izdržavao svoju veliku i
siromašnu porodicu“.
U telegramu Mesnog narodnog odbora Vranište se kaže: „Mi
građani Mesnog narodnog odbora Vranište, Srez gorski, okupljeni u selu Mlike,
rodnom selu Tafila Redžepova, najoštrije protestvujemo zbog presude izrečene
našim građanima na insceniranom procesu u Plovdivu. Istovremeno osuđujemo
provokatorsku ulogu Mursela Omerovića Maksuta koga poznajemo kao provokatora“.
Poznato je da je tadašnja jugoslovenska vlada uputila dve note
bugarskoj vladi, u kojima je protestvovala zbog suđenja Redžepovu, Dončiću, i
drugima, iznoseći dokaze o njihovoj nevinosti i zahtjevajući obustavljanje
izvršenja smrtnih presuda i reviziju procesa.
Međutim, dok je prvu notu jugoslovenske vlade bugarska vlada
vratila bez ikakvog obrazloženja, na drugu notu nije opšte odgovorila. Bugarska
vlada je u međuvremenu onemogućila predstavnicima jugoslovenske ambasade u
Sofiji da uspostave bilo kakav kontakt sa osuđenim jugoslovenskim
državljanjima.
Vrhovni sud u Sofiji je sredinom marta 1952. godine doneo
obrazloženje da se presude Tafilu Redžepovu, Danilu Dončiću i drugima ne
trebaju poništiti. „Milost“ plovdivskih
sudija stekao je jedino Mursel Omerović, čovjek koji je na ovom procesu imao
provokatorsku ulogu.U obrazloženju za njega kažu da se držao „vrlo dobro, i
sigurno će se u budućnosti prevaspitati. Kazna treba da je što manja i zato što
je pomogao da se razotkriju drugi“.
Rasprava u vojnom odeljenju bugarskog Vojnog suda bila je ista
kao i ranije. I ovde su advokati odbrane ustvari napadali optužene, pripremajući
teren za već gotovu odluku.
Odluka Vojnog suda sprovedena je 18. aprila 1952. godine.
Izvršena je smrtna presuda nad nevino osuđenim jugoslovenskim državljanima
Tafilom Redžepovim i Danilom Dončićem.
Tafil je bio rođen 1912. godine u selo Mlike, Gora. Bio je
oženjen Razijom sa kojom su imali pet djece: Murtezan, Ljejlja, Igbala, Jalda,
Nakšija.
Iza sebe je ostavio mnogobrojnu familiju. Između dva svjetska
rata, otac Redžep je dugo godina radio u Plovdivu. Njegova majka Ajša je bila
iz sela Vranište. Tafil je imao još četiri braće Jašara, Miljazima, Irfana,
Ilijaza i sestru Đemilju.
Današnji Tafilovi potomci prezivaju se Redžepi, a žive i u
Vraništi, Prizrenu i Beogradu.
Kompletan tekst pročitajte: OVDJE
